XIX OGÓLNOPOLSKI ZJAZD SOCJOLOGICZNY

Życie w „niepewności” i ryzyka z tym związane to trwałe filary ponowoczesności, nieuniknione następstwo rewolucji technologicznej generującej głębokie zmiany we współczesnej kulturze, polityce oraz gospodarce. Krajobraz ryzyka zmienia się nieustannie, ciągle zmagamy się z przezwyciężaniem negatywnych następstw zjawisk ryzykogennych, wzmacniając społeczną podatność na nie. Czynniki ryzykogenne (szanse lub zagrożenia) mogą być zróżnicowane, złożone, wysoce zapośredniczone czy rozmyte, mogące ujawniać się z różną częstotliwością czy intensywnością.

Nieuchronność ryzyka w naszym codziennym życiu, w relacjach z innymi ludźmi, w spotkaniu z naturą, w interakcjach z inteligentnymi maszynami wynika z generowanych przez naukę i przemysł nowych sposobów dystrybucji niewiedzy w kontekście zmieniających się zagrożeń. Skutkiem niekontrolowanego rozprzestrzeniania się zagrożeń na poziomie globalnym oraz lokalnym, indywidualnym i zbiorowym jest przejście od tradycyjnych, łatwo mierzalnych ryzyk w kierunku zjawisk bardziej ulotnych i abstrakcyjnych. Stawianie im czoła wymaga uświadomienia konsekwencji ryzyk oraz przełamywanie niepewności. Rosnąca złożoność i nieczytelność naszego świata wywołuje potrzebę tworzenia nowych teorii, metodologii i narzędzi rozumienia oraz oswajania ryzyka.
W zderzeniu z technologiami wymykającymi się spod kontroli ludzi, socjolog w ponowoczesności, staje przed trudnym zadaniem utożsamienia/ujęcia oraz stworzenia szerszych ram interpretacji, jak i nadania znaczeń nowym symptomom, formom oraz skutkom ryzyk. Nieustannym wyzwaniem jest próba panowania, bądź chociaż oswojenia zjawisk ryzykogennych, jak i wykorzystywanie ujawniających się szans rozwojowych. Od ryzyk pojawiających się w cyberprzestrzeni, przez zagrożenia generowane przez algorytmizację i automatyzację, po problemy związane ze zmianami klimatycznymi, ambicją socjologa powinno być rozumienie wpływu ryzyka na relacje międzyludzkie, relacje między ludźmi a maszynami, procesy uspołecznienia, dynamikę struktur społecznych, zmiany tożsamości indywidualnych i zbiorowych. W nowej, imponderabilicznej rzeczywistości wiedza socjologiczna jest ważnym uzupełnieniem, ale również alternatywą dla wiedzy technicznej, która nie rozwiązuje najważniejszych problemów, w których znalazła się ludzkość.

Refleksja socjologiczna pozwala lepiej oswoić nowe formy ryzyka, zapanować nad zagrożeniami, które mimo iż zostały rozpoznane w przeszłości wracają we współczesnej, nieznanej dotąd odsłonie. Większa świadomość ryzyk może wywoływać napięcia w niematerialnej sferze życia.



Life in a state of “uncertainty” and the risks associated with it are enduring pillars of postmodernity—an inevitable consequence of the technological revolution that has brought about profound changes in contemporary culture, politics, and the economy.
The risk landscape is in constant flux. We are continuously engaged in efforts to overcome the negative consequences of risk-generating phenomena, which in turn amplify society’s vulnerability to them. Risk factors—whether they present as opportunities or threats—can be varied, complex, highly mediated, or diffuse, and they may emerge with differing frequency and intensity.

The inevitability of risk in our daily lives—in our relationships with others, in encounters with nature, and in interactions with intelligent machines—results from new modes of ignorance distribution generated by science and industry in the context of evolving threats. The uncontrolled spread of risk at global and local, individual and collective levels has led to a shift from traditional, easily measurable risks toward phenomena that are more elusive and abstract. Confronting such risks requires an awareness of their consequences and the ability to navigate uncertainty. The increasing complexity and opacity of the contemporary world call for the development of new theories, methodologies, and tools for understanding and taming risk.

Confronted with technologies that increasingly elude human control, the sociologist of postmodernity faces the challenging task of identifying, framing, and constructing broad interpretive frameworks, as well as attributing meaning to new symptoms, forms, and consequences of risk. A persistent challenge lies in the effort to manage—or at least familiarize ourselves with—risk-inducing phenomena, while also seizing emerging opportunities for development. From risks emerging in cyberspace, through threats posed by algorithmization and automation, to problems related to climate change, the sociologist’s role should be to understand the impact of risk on interpersonal relationships, human–machine interactions, processes of socialization, the dynamics of social structures, and transformations in both individual and collective identities. In this new, imponderable reality, sociological knowledge serves as an essential complement to, and sometimes an alternative to, technical knowledge, which often fails to address the most pressing challenges facing humanity.

Sociological reflection makes it possible to better tame new forms of risk and to gain control over threats that, although recognized in the past, reappear in contemporary and previously unfamiliar forms. A heightened awareness of risk may also generate tensions within the immaterial dimensions of life.